طراحی روف گاردن (بام سبز)


طراحی روف گاردن (بام سبز)


در ادبیات عامیانه به فضای روی پشت بام که بستر کشت گیاه در ارتفاعی بالاتر از سطح زمین بر روی بستر مصنوعی بر پشت بام ایجاد شده باشد، روف گاردن یا بام سبز گفته می‌شود. روف گاردن یا بام سبز، فرصتی را برای شما فراهم می‌کند تا در فضایی زیبا و مشرف به شهر از مناظر اطراف لذت ببرید. امروزه با پیشرفت علم و تکنولوژی می‌توان بر روی بام خانه‌ها و ساختمان‌های بلند یک باغ زیبا و منحصر به فرد با انواع گیاهان ایجاد کرد.
پرداختن به این فناوری با توجه به معضلاتی همچون آلودگی هوا، شلوغی، ترافیک، کمبود سرانه فضاهای سبز شهری و ساخت و سازهای بی‌رویه و غیر اصولی که در شهرهای بزرگ با آن دست به گریبان هستیم می‌تواند تحولات و دستاوردهای زیست محیطی بسیاری را برای کاهش این معضلات به همراه داشته باشد. برای همین منظور در این بخش به نکاتی در مورد فواید و مزایای طراحی روف گاردن اشاره می‌کنیم: 
تامین فضایی زیبا، دلپذیر و مناسب برای کاربران و ساکنین ساختمان و افزایش سطح کیفی زندگی آنان اولین مزیت ایجاد بام سبز است. کم شدن میزان گرمای محیط داخلی ساختمان با افزودن عایق حرارتی و همچنین کاهش مصرف انرژی در زمستان از دیگر مزیت‌های طراحی بام سبز به شمار می‌آید. کاهش و کنترل آلودگی صوتی حاصل از سر و صدای داخل و خارج از ساختمان، همچنین فیلتر طبیعی جهت تصفیه هوا و موجب کاهش دی اکسید کربن و دیگر آلاینده‌های زیست محیطی خواهد شد.
کاهش هزینه نگهداری از سقف و بالا رفتن ارزش ملک، کشت و تولید گیاهان و جذب آلودگی‌های معلق در هوا و جذب کربن محیط توسط گیاهان کاشته شده بر روی بام سبز انجام می‌شود.  
 اما برای طراحی بام سبز باید به یک‌ سری جزئیات به صورت ویژه توجه کنید. اولا با توجه به اینکه آیتم وزن در بام سبز از اهمیت زیادی برخوردار است، باید در انتخاب متریال‌ها و مصالح مورد استفاده حداکثر دقت را داشته باشید. هرچند که با گذشت زمان و پیشرفت در زمینه‌‌های مختلف، مصالح و متریال‌های جدیدتر و بهتری در دسترس سازندگان و طراحان برای طراحی روف گاردن وجود دارد. 
دوما زه‌کشی باید به شیوه درست و اصولی انجام شود. زه‌کشی یعنی خارج نمودن آب و املاح اضافی از خاک، چرا که جمع شدن آب در اطراف گیاه و ریشه آن‌ها باعث فاسد شدن و به مرور زمان پوسیده شدن ریشه و در نهایت نابودی گیاه خواهد شد. به این دلیل تمام زمین‌هایی که زیر کشت می‌روند باید حتما زه‌کشی شوند تا از گندابی شدن خاک جلوگیری شود و مانعی برای ورود املاح هنگام آبیاری و تجمع آب اطراف گیاهان ایجاد شود.

پس از زه‌کشی نیاز است که فیلترینگ انجام شود. با فیلترینگ که به کمک لایه‌ای از الیاف انجام می‌شود مانع از انتقال مواد مغذی و املاح به لایه‌های زیرین خواهید شد، اهمال و کوتاهی در این مرحله باعث گرفتگی و اصطلاحا مسمومیت مسیرهای زه‌کشی خواهد شد.
سوما نیاز به ایزولاسیون برای جلوگیری از صدمات احتمالی به کف پشت بام را فراموش نکنید. سهل انگاری در این زمینه می‌تواند باعث ایجاد صدمات جبران ناپذیری به ساختمان شود. 

 

طراحی روف گاردن

  • چرا روف گاردن؟


طراحی روف گاردن یک کار تخصصی است و نیاز به مهارت دارد. بعضی افراد  برای کاشت درخت و انواع گیاهان بر روی پشت بام به جهت ایجاد روف گاردن، سوراخ‌هایی را در کف سقف با یک مته مکانیکی ایجاد می‌کنند. که این کار منجر به خرابی سقف می‌گردد، از این رو بسیار مهم است قبل از اقدام به طراحی و ساخت روف گاردن، حتما در مورد زیرساخت آن تحقیقات لازم را انجام داده و از متخصصین این کار مشاوره بگیرید.
 توجه کنید برخی از ساختمان‌ها برای مقاومت در برابر وزن اضافی که باغ پشت بام به آن اضافه می کند، طراحی نشده‌اند. بنابراین باید در اجرای فضای سبز از گل و گیاه با  وزن محدود استفاده کنید. حتی اگر ساختمان شما از نظر ساختاری بتواند وزن اضافی را تحمل کند، باز هم بهتر است کمترین وزن ممکن را به سازه تحمیل کنید.
برخی از افراد  تصور می‌کنند ریشه‌های درختان در سقف نفوذ کرده و باعث ترک خوردن سقف می‌گردد. این رویداد به ندرت رخ می‌دهد، متاسفانه در مواردی که طراحی روف گاردن به صورت تخصصی انجام نمی‌شود، اغلب بام سبز نشت می‌کند. این مسأله در مورد همه روف گاردن‌های صدق نمی‌کند و به نحوه ساخت و طراحی بام سبز بستگی دارد. با مهندسی درست و ارزیابی صحیح بام مورد نظر توسط یک متخصص به هیچ عنوان مشکلاتی از قبیل شکاف و ترک خوردگی اتفاق نخواهد افتاد. 
شرکت ایوان با استفاده از افراد متخصص و کاردان پروژه‌های طراحی و ساخت رو گاردن را با توجه به سلیقه، متریال‌های درخواستی و میزان بودجه شما طراحی و اجرا می‌کند.

 

روف گاردن

 

هزینه اجرای روف گاردن یا قیمت روف گاردن بسته به نوع پروژه، طبقه پروژه، محل پروژه و همچنین نوع گیاهان و مصالح مورد استفاده، تعداد فلاور باکس‌ها و گلدان‌ها، تجهیزات، نوع کف و در کل همه آیتم‌های استفاده شده و کیفیت آنها متفاوت است. شرکت ایوان این گونه پروژه‌ها را با توجه به سلیقه، متریال‌های درخواستی و میزان بودجه شما طراحی و اجرا می‌کند. ولی توصیه و تجربه ما به مشتریان این است که به دنبال اجرای ارزان یا خیلی ارزان نباشند.

قیمت پایین روف گاردن مساوی با کیفیت پایین‌تر و عمر مفید کمتر آن خواهد بود. در پروژه‌های ایجاد بام سبز استفاده از متریال نامناسب هزینه‌های سنگین‌تری را به ساختمان تحمیل خواهد کرد. اگر دنبال اجرای بام سبز با متریال‌های خارجی باشید قیمت هر متر مربع اجرای آن بالای یک میلیون تومان خواهد شد.
متاسفانه برخی از شرکت‌ها فقط مدعی اجرای این نوع بامهای سبز در کشور هستند. اما صدمات فراوانی به ساختمان وارد می‌کنند. عدم تسلط و تخصص کافی در زمینه طراحی و اجرای بام سبز یا روف گاردن باعث می‌شود طرح اجرا شده تنها چند ماه زیبا و کارآمد باشد. اما بدون تردید بعد از مدتی به علت اجرای غیر اصولی تبدیل به انبوهی از زباله می‌شود. ممکن است فکر کنید هزینه آبیاری روف گاردن بسیار زیاد و گران است اما باید بدانید برای آبیاری روف گاردن و همچنین جلوگیری از جمع شدن آب در بستر آن، از یک بافر آب استفاده می‌شود.

این بافر آب باران را در خود ذخیره می‌کند که نه تنها آب بلکه مواد مغذی گیاهان را نیز تأمین می‌کند. حال این بافر باید به گونه‌ای طراحی شود که هم آب بیشتری جذب کند و هم بلافاصله آب باران را تخلیه نکند. بعدها می‌توانید از همین آب برای آبیاری بام سبز خود استفاده کرده و نیاز به آبیاری آن کاهش می یابد. 

 

طراحی روف گاردن توسط ایوان 

شرکت ایوان مفتخر است تا با ارائه خدمات مشاوره در خصوص طراحی و اجرای روف گاردن، و نیز ارائه خدمات مهندسی شامل تهیه نقشه‌های اجرایی و نقشه‌های مربوط به زیرساخت مناسب جهت آیتم‌های معماری موجود در طرح، از قبیل آب‌نما، آتشدان، آلاچیق، مبلمان فضای باز، همچنین طراحی سیستم آبرسانی مناسب با توجه به پوشش گیاهی بام سبز شما، همچنین نصب لایه‌های روف گاردن و بطور کلی اجرا و نظارت در اجرای پروژه همراه شما باشد. در زیر نمونه‌های روف گاردن طراحی و اجرا شده توسط شرکت ایوان را مشاهده می کنید.  

اجرای روف گاردن

 

هزینه طراحی و اجرای روف گاردن 

در ساختمان‌هایی که روف گاردن در آنجا طراحی و اجرا شده توجه به استانداردهای تعریف شده در طراحی، انتخاب مصالح و اجرای بام سبز بسیار ضروری بوده و در بازدهی بیشتر آن تأثیر مثبتی خواهد داشت.استانداردهایی که برای طراحی بام سبز باید رعایت شود، در زیر شرح داده شده است:
۱) بهتر است از گیاهان بومی و سازگار با منطقه‌ای که در آن ساکن هستید استفاده کنید و پوشش های گیاهی را  انتخاب کنید كه در بادهای شدید نیز استوار و بی حركت باقی بماند و در مقابل خشكسالی مقاوم باشند.
۲) غشاء ضد آب باید حتما قبل از اجرای بام سبز مورد آزمایش قرار گیرد.

۳) بررسی کنید که سیستم زه‌کشی به درستی و اصولی انجام شده باشد و آب‌های سطحی قبل از اینكه جریان یابند توسط سیستم زهكشی جمع آوری شوند.
۴) استفاده از مواد شیمیایی مانند كودها و آفت کش‌ها به حداقل رسانده یا آن‌ها را حذف کنید. 

 

 نمونه کارهای روف گاردن


امروز رشد ساخت و ساز ساختمان‌های بلند و آپارتمان‌ها در شهرها و صنعتی شدن آن‌ها همچنین دشواری دسترسی به فضاهای باز و محیط‌های طبیعی، انسان‌ها را وادار کرده تا به فضاهای سبز حداقلی در محل سکونت خود مانند باغچه، حیاط، بام و غیره توجه ویژه‌ای نشان دهند. در ساخت بام‌های سبز و طراحی روف گاردن آیتم‌های مختلفی مانند انواع گیاهان، چمن‌های مصنوعی یا طبیعی، آلاچیق، گل‌ها و گلدان‌های ثابت مناسب با فضای موجود یا پرتابل، نیمکت یا مبلمان، باربیکیو، آشپزخانه‌های صحرایی و حتی گاهی بنا به سفارش ساخت استخرهای فایبرگلاس، جکوزی و محل‌هایی برای آفتاب گرفتن مورد استفاده قرار می‌گیرند. 


 

همچنین برای نگهداری از این پشت بام‌های سبز باید از سیستم‌های آبیاری مکانیزه، سیستم‌های گرمایشی محوطه فضای سبز در زمستان و بسیاری تمهیدات دیگر که بسیار حائز اهمیت است، استفاده کرد.
طراحی بام سبز یا روف گاردن را می‌توان با گذاشتن چند گلدان ساده بر روی پشت‌بام شروع کرد و در آخر با اجرای فضای سبز به آن خاتمه داد. این باغچه‌های روی بام می‌توانند یک آبشار زیبا یا یک باغچه پر از بوته میوه، گل یا گیاهان زیبا با یک آلاچیق چوبی کوچک باشد.
بطور کلی طراحی و اجرای روف گاردن، یک کارگروهی است. برای این منظور مهندسین معماری، عمران و فضای سبز، باید در کنار هم باید طراحی و جزئیات اجرایی روف گاردن را انجام دهند. جزئیات اجرایی روف گاردن، مبحث بسیار گسترده‌ای است ولی به طور کلی، باید به جلوگیری از انتقال صدا به طبقات پایین (عایق بندی صوتی)، زه‌کشی و محاسبه بار، بیش از هر چیز دیگری توجه کرد. انتخاب گیاهان با نیاز به آبیاری نزدیک به یکدیگر و گیاهان مقاوم به باد، باید در جزئیات اجرای روف گاردن در نظر گرفته شوند. ایمنی در کنار زیبایی از مهم‌ترین مواردی است که نباید از نظر طراحان دور بماند. از عناصر مهم دیگری که در ساخت بام سبز نقش مهمی‌ایفا می‌کند خاک مناسب است،

خاک مورد استفاده برای این منظور بدلیل محدودیت در انتخاب و استفاده از آن باید دارای ویژگی‌های خاصی باشد. اول اینکه باید وزن کمی‌داشته باشد، دوم قابلیت جذب آب در آن است که هم باعث کاهش نوبت آب‌دهی به پوشش گیاهی باغ بام شده و هم اینکه هنگام بارش باران مانع غرقاب شدن سطح باغ بام شود. نکته مهم دیگری که از اهمیت بالایی برخوردار است مغذی بودن خاک با مواد معدنی و ریز مغذی‌ها است چرا که تعویض خاک باغ بام‌ها به ندرت انجام شده و امکان تعویض مکرر آن وجود ندارد.
شاید به نظر برسد مراقبت از گیاهان روی پشت بام، تمام آن چیزی است که نیاز دارید برای بام سبز یا باغچه و حیاط‌تان انجام دهید، با این همه ملاحظاتی وجود دارد که قبل از شروع طراحی و ساخت روف گاردن باید به آنها توجه کنید:
در ابتدا باید از تمام ساکنین اجازه گرفت، مانند هر تغییر کلی و اساسی دیگری در ساختمان، نیاز است اجازه‌های مختلفی را برای ساخت روف گاردن خود کسب کنید. گاهی اوقات وجود مسائلی در زمینه‌های دسترس‌پذیری، محدودیت‌های ارتفاع ساختمان و آیین‌نامه‌های ایمنی می‌توانند به طور کل مانع ایجاد هر نوع تغییراتی بر روی پشت‌بام شما شوند.

کیفیت سازه و ساختمان شما نکته دیگری است که باید قبل از هر کاری برای ایجاد یک بام سبز، از آن اطمینان حاصل کرده و مطمئن شوید که ساختمان تحمل این وزن اضافه را خواهد داشت. خاک و گلدان‌ها سنگین هستند؛ وقتی گیاهان شروع به رشد کنند، این مجموعه سنگین‌تر هم خواهد شد. اگر تا به حال تلاش کرده باشید یک گلدان با خاک خیس را تکان دهید، می‌دانید که آب می‌تواند چه وزنی را به خاک اضافه کند.

 

نکته بعدی که باید مد نظر داشته باشید آبیاری گیاهان بر روی پشت‌بام است. آیا قادر هستید گیاهان روی سقف را با شلنگ آب آبیاری کنید؟ محفظه‌ها و تانکرهای نگهداری آب بسیار سنگین هستند، در نتیجه از همان ابتدا بهتر است به فکر ایجاد یک شبکه آبیاری قطره‌ای باشید.
نکته قابل توجه دیگر تابش آفتاب بر پشت‌بام است. آیا ساختمان‌های اطراف شما بر روی پشت بام سایه انداخته‌اند؟ آیا گل‌ها و گیاهان در گرمای تابستان می‌توانند آفتاب بی‌واسطه و داغ را برای ساعت‌های طولانی تحمل کنند؟ لطفا گرمای محیط را هم در نظر بگیرید.

علاوه بر گرمایی که توسط تابش خورشید که در بخش زیادی از روز بر سقف ساختمان می‌تابد، باید گرمای محیطی را هم در طراحی روف گاردن خود در نظر بگیرید. گرمایی که از ساختمان‌های مجاور، طبقات پایینی، ماشین‌های داخل خیابان و سازه‌های فولادی اطراف به بام باغ شما می‌رسد. بهتر است به فکر ایجاد سایه در بام سبز خود باشید؛ حتی اگر برای گیاهان نباشد، برای افرادی که از روف گاردن استفاده می‌کنند قرار دادن سایه‌بان جزو ضروریات است. باد شدید در سطح زمین می‌تواند کلی مشکل ایجاد کند. برای روف گاردن خود که در ارتفاع قرار دارد حتما نوعی از دیوار یا محافظ در نظر بگیرید.
پیشنهاد می‌کنیم حتما ابتدا امنیت و سپس حریم خصوصی خود را حفظ کنید. بسیاری از سقف‌های ساختمان‌ها بوسیله ساختمان‌های همسایه احاطه شده‌اند. اگر سقف ساختمان شما در دید کامل قرار دارد، شاید بهتر باشد برای حفظ حریم خصوصی خود به فکر ایجاد مانعی برای دیده شدن باشید. می‌توانید یک حصار گیاهی درست کنید یا در طراحی خود جایی برای یک آلاچیق هم در نظر بگیرید.
نکته حائز اهمیت دیگر برق‌رسانی بر روی بام است. وجود برق در یک بام سبز ضروری نیست، اما دسترسی راحت به آن، کارها را ساده‌تر می‌کند. اگر برنامه دارید شب‌ها هم از روف گاردن خود لذت ببرید، داشتن برق بر روی بام انجام کارها را آسان‌تر می‌کند، مضاف بر اینکه با نورپردازی فضا لطیف‌تر، زیباتر و جذاب‌تر خواهد شد.
همچنین زمان انتخاب گیاهان باید بسیار دقت داشته باشید ویژگی‌هایی مانند میزان تحمل نور خورشید، گرما و رشد ریشه گیاه را مد نظر بگیرید. بهتر است از گیاهان بومی منطقه که مقاوم به شرایط آب و هوایی منطقه زندگی هستند را خریداری کرده و اقدام به کاشت آن‌ها کنید. گیاهانی که نسبت به خشکی و رطوبت هوا و همچنین میزان، شدت و جهت وزش باد، جغرافیای آن منطقه و ... مقاوم باشد و حساسیت کمتری داشته باشد. برای اینکه بتوانید از گیاهان شکننده‌‌تر و ظریف‌تری استفاده نمایید نیاز به بادشکن و حفاظ خواهید داشت.
انتخاب درختچه‌ها و بوته‌های تزیینی گزینه دیگری است که می‌توانید آن را مد نظر داشته باشید.  تعدادی درختچه و بوته تزئینی برای بام سبز خود خریداری نمایید. گیاهان بزرگ به دلیل سنگینی و جاگیر بودن گزینه‌های مناسبی برای بام‌های سبز ایجاد شده بر روی پشت‌بام نیستند، اما درختچه‌های کوچک تزئینی گزینه‌ مناسبی برای آنجاست و اگر توسط بادگیرها محافظت شده و در جای ثابتی قرار بگیرند، رشد خوبی نیز خواهند داشت.
فضای سبز پشت‌بام شما می تواند ترکیبی از گیاهان و گلدان و بوته میوه باشد. می‌توانید در کاشت گل و گیاه از  ظروف پلاستیکی ، فایبرگلاس و از خاک گلدان سبک به جای خاک باغ استفاده کنید.
می‌توانید برای حفظ و نگهداری گیاهان و آبیاری آن‌ها در زمان‌های مشخص از آبیاری قطره‌ای هوشمند و اتوماتیک استفاده کنید که از اجزای اصلی و مهم طراحی و اجرای روف گاردن می‌باشد. برای کف بام سبز چمن مصنوعی، سنگ و چوب بکار ببرید. سعی کنید از سنگفرش برای تزیین روف گاردن استفاده کنید یا حتی الامکان مساحتی کمی را برای این کار در نظر بگیرید.

 

 

استاندارهای طراحی روف گاردن یا بام سبز


روف گاردن یا بام سبز با پوشش گیاهی خود از هدر رفتن آب باران جلوگیری می‌کند و باعث می‌شود میزان کمتری از آب باران روانه فاضلاب شهری شود. در بیشتر اوقات تا 50 درصد باعث کاهش و هدر رفت آب حاصل از بارندگی می‌شود. در کنار مزایای زیست محیطی، ایجاد فضای سبز بر روی پشت‌بام مزایای اقتصادی نیز دارد از جمله کاهش هزینه‌های انرژی، باعث کاهش هزینه فاضلاب نیز می‌شود.
 از طرفی بام سبز باعث کاهش آلودگی هوای شهری می‌شود. حتی همچنان که قبلا نیز اشاره شد مانند یک عایق حرارتی – دمایی عمل می‌کند و باعث خنک‌تر شدن محیط می‌گردد. همچنین این باغ روی پشت‌بام شما باعث ایجاد یک عایق صوتی نیز می‌شود و با پوشش گیاهی موجود باعث افزایش طول عمر سقف ساختمان نیز می‌گردد و از منظر زیبایی شناختی فضایی دلپذیر، با طراوت و منحصر به فرد برای ساکنین ساختمان فراهم می‌آورد.
اما باید دقت داشته باشید که کاشت همه نوع گیاهی در برخی از مناطق جغرافیای امکان‌پذیر نیست و باید از گیاهان مناسب با شرایط آب و هوایی و زیست محیطی منطقه‌ای که در آنجا ساکن هستید استفاده کنید. برخی از ساختمان‌ها و بناها هم وجود دارند که نوع ساختمان و نقشه آن بنا توانایی تحمل خاک و وزن پوشش گیاهی بر روی بام خود را ندارند. در چنین شرایطی بهتر است از روف گاردن با سیستم مدولار یا جعبه گیاه planter box)) استفاده شود یا سازه ساختمان را تقویت کنید.
همچنین هر گیاه نیازهای مخصوص به خود دارد و نگهداری و مراقبت از آن مستلزم داشتن دانش کافی در مورد آن است. بسیاری از بام‌ها طراحی‌های زیبا و جذابی دارند اما به دلیل عدم آشنایی کاربران و ساکنان ساختمان به نگهداری و مراقبت از گیاهان، پس از مدتی زیبایی و لطافت خود را از دست می‌دهند. کارفرمایان باید توجه داشته باشند که نگهداری از روف گاردن را به یک فرد با تجربه که علم و دانش کافی در این زمینه دارد، بسپارند. شاید در ابتدا این کار هزینه اضافی برای ساکنین ساختمان به شمار آید اما واقعیت امر این است که با استفاده از یک مهندس برای نگهداری از روف گاردن می‌توان مانع از بین رفتن گیاهان و خسارت‌های جدی شد.  
از سوی دیگر عواملی مانند مشکل در زه‌کشی، نشست و ته نشین شدن ذرات خاک، ایجاد گودال و همچنین ریشه دواندن گیاهان درون سقف، سخت شدن سطح خاک و آسیب دیدن سطح صاف خاک، سنگین شدن سقف نیز از جمله معایب روف گاردن و ایجاد فضای سبز بر بام ساختمان به شمار می‌آید.

ساخت روف گاردن