0.00 ( 0 رای )

 آشنایی با مسجدی مدرن و بدون مناره در تهران

 اخیراً شاهد ساخت بنای بحث برانگیز ِمسجدی به نام ولی عصر(عج)، دقیقا در ضلع جنوبی تئاتر شهر هستیم. اما از همان ابتدای ساخت این مسجد، فارغ از نظرات مثبت انتقادات منفی زیادی نیز به نوع معماری آن وارد شد.

زمانی که مسئولان ایرانی پس از جمع بندی های فراوان تصمیم به اجرا و ساخت مسجدی مدرن در نزدیکی تئاتر شهر گرفتن، شاید سخت‌ترین مرحله برای معمار بنا بوده است. چرا که بنا قرار بود در مجاورت یکی از معتبرترین ساختارهای معماری دوران معاصر ایران ساخته شود و هدف یک معمار  همواره تحت شعاع قرار ندادن بنای مجاور است.

طراحی مسجد ولیعصر

این بنای مجاور همان ساختمان تئاتر شهر است که قبل از انقلاب به دستور فرح دیبا ساخته شد. تئاتر شهر یک ساختمان دایره‌ایی شکل کاشی کاری شده با ستونهای بیرونی زیباست. این فضا بزرگترین و معروفترین فضا برای اجرای هنرهای نمایشی در ایران است.

طراحی مسجد

برای ساخت این مسجد سعی شده  که هارمونی بین بنای تئاتر شهر و مسجد رعایت شود. برای حفظ این هارمونی گویی  بنای مسجد از زمین به سمت قبله در حال حرکت است.  پنجره‌هایی که برای این مسجد ساخته شده طوری در مسیر نور قرار گرفته اند که باعث ورود نور موج مانند به داخل مسجد میشود.

فضای داخلی مسجد ولیعصر

مسجد ولی عصر(عج) توسط معمار مطرح ایرانی، رضا دانشمیر و کاترین اسپیریدوف طراحی شده است. ساخت این مسجد با چنین معماری مدرن و تلفیقی در کشوری که خود میزبان زیباترین بناهای مذهبی جهان است، تا حد زیادی جتجال برانگیز شده است.

بسیاری از چهره های مطرح معماری ایران از پذیرش این بنا به عنوان مسجد به دلیل نداشتن مناره و یا گنبدی مناسب، خود داری کرده‌اند. بسیاری حتی طرح مسجد ولی عصر(عج) را طرحی پست مدرن خواندن که فاقد هرگونه ارزش معماری -مذهبی بوده است. اختلاف‌ها تا آنجا پیش رفته که ممکن است این مکان  تنها به یک مرکز تبلیغات فرهنگی اسلامی تبدیل شود.

طراحی داخلی مسجد ولیعصر

این مسجد در یکی از مهمترین و حساسترین خیابانهای شهر تهران یعنی جایی که خیابان انقلاب و ولیعصر بهم می‌پیوندند و بسیاری از کتابفروشی‌ها و اصلی ترین دانشگاه ایران یعنی دانشگاه تهران در آن قرار دارد، واقع شده است.

رضا دانشمیر درباره این سازه معماری میگوید:« مسجد باید پاسخگوی نیازهای زمان خود باشد. ما سعی کردیم که بین مسجد و تئاتر شهر، تعاملی فرهنگی ایجاد کنیم.»

طراحی مسجد

مسجد ولیعصر(عج) در هفت طبقه و در مساحتی بالغ بر 4.600 مترمربع ساخته و 32 متر ارتفاع دارد. نکته جالب درباره این سازهء کم نظیر این است که تنها 20متر آن از سطح زمین قابل مشاهد است. داخل مسجد مراکز فرهنگی، اقامتگاه، اماکن و پارکینگ وجود دارد.

طاق مسجد ولیعصر

طرح اولیه مسجد در حدود 15 سال پیش پیشنهاد شد؛ اما مخالفت‌ها در همان ابتدا به دلیل تعرض به حریم تئاتر شهر بالا گرفت.

در نهایت مسئولیت طراحی و تکمیل طرح این مسجد به شرکت معماری"حرکت سیال" به مدیریت دانشمیر و همسرش واگذار شد. دانشمیر پیشتر برای ساخت سازه پردیس سینما ملت چهره‌ایی شناخته شده از معماری معاصر ایران از خود به جای گذاشته بود.

در نهایت اجرای طرح دانمشیر یک پیام برجسته از خود به گوش همگان رساند. آنهم اینکه نسل جدید معماران ایرانی با عبور از پله‌های آوانگارد معماری قبل از انقلاب، عناصر معماری سنتی را در نقوشی مدرن ترکیب و مرزهای معماری سنتی ایران را درهم میشکنند.

فضای داخلی مسجد ولیعصر

معماران این بنا عنوان کرده‌اند که مهمترین و اصلی‌ترین منبع الهامشان برای ساخت این بنا، کتاب قرآن بوده است. دانشمیر گفته است:« ما سعی کردیم مسجدی طراحی کنیم که در عین سادگی و فروتنی کارکرد دینی به معنای واقعی داشته باشد.؛ نه مسجدی که افتخار و عظمتش را مدیون ارتفاع بلند ساختارهایش باشد.» همچنین او اضافه میکند:« مسجد ولیعصر را نزدیک تئاتر شهر و در مجاورت پارک دانشجو بنا کردیم تا جوانان را با حال و هوای مسجد آشناتر کنیم.»

مسجد ولیعصر

این زوج معمار بنای مسجد ولیعصر را از طرح مسجد کوبا که قدیمیترین مسجد جهان(به قدمت عمر پیامبر ص) الهام گرفته اند. در همان ابتدای ظهور و ترویج دین مبین اسلام سادگی ویژگی اصلی ساجد بوده است.

مهران چارلقی مدیر استدیو"ادغام" در لندن معتقد است:« اینا بنا به دقت طراحی شده که در عین احترام به بنای تئاتر شهر همزیستی مسالت آمیزی نیز با آن داشته باشد.»   ارتفاع مسجد در مقابل ساختمان تئاتر شهر کوتاهتر است. سکوهای اطراف آن طوری در اطراف میدان اصلی حل میشوند که گویی در حال نزدیک شدن به بنای تئاتر شهر هستند. سکوی اصلی مسجد روبه رو تئاتر شهر است که همین امر باعث میشود بازدید کنندگان از تماشای بنای تئاتر شهر نیز لذت ببرند.

طاق مسجد ولیعصر

معمار اصلی بنا در جای دیگر درباره عدم استاده از گنبدی سنتی و یا مناره عنوان کرد استفاده از عناصر سنتی مساجد باعث به خطر افکندن حریم تئاتر شهر میشده است. البته ساخت مساجد با ساختار معماری بدیع در ایران بی سابقه نیست در همین رابطه میتوان به مسجد الغدیر میرداماد اشاره کرد که برنده جایزه معتبر آقاخان نیز شده است.

مسجد الغدیر

نتیجه‌گیری

در حالی که در ایران نمونه‌های زیادی از بناهای مذهبی با ساختاری ساده وجود دارد، اما همواره ساختارهای معماری مذهبی با الحاقات معماری خاص مورد استقبال بیشتر افراد بوده اند. بناهای مذهبی که از مجموعه ایی از چهارطاقیها، رواق‌ها، گنبد، مناره، صحن و غیره ساخته شده‌اند.

از قدیم بزرگی و عظمت ساختاری یک بنای مذهبی مانند مسجد به نوعی اشاره مستقیم به مفهوم عظمت پروردگار داشته است. حال شکستن این سنت برای ساخت مسجد ولی عصر(عج) در تضاد با عقاید مذهبی بسیاری از افراد بوده است. هندسه ساخت این مسجد، هیچ منطق مشخصی را دنبال نمیکند. ولی عصر در واقع در متن اطراف خود حل میشود.

سقف پله‌کانی ماند آن حتی اجازه صعود و حرکت و به بالارسیدن را به مردم می‌دهد که این با مفهوم سادگی و خضوع مسجد همسو است. کما اینکه مهمترین وجه برپایی یک مسجد یعنی گردهمایی مسلمانان برای اقامه نماز نیز به درستی در مسجد ولیعصر(عج) صورت گرفته است.

در نهیات میتوان به سخن پایانی دانشمیر و اسپیریدونف اشاره کرد که میگویند:« مسجد ولیعصر(عج) مناره و گنبد ندارد و صد البته اولین مسجد در جهان هم نیست که این دو المان را نداشته باشد. باید به خاطر بسپاریم مسجد مکانی برای عبادت است و قرآن ساختار خاصی برای ساخت آن به ما دیکته نمیکند و این مهمترین چیزی است که باید درباره مسجد ولیعصر(عج) به خاطر بسپاریم.»

برای خواندن مقالات بیشتر درباره معماری معاصر و گذشته ایران و جهان میتوانید،بخش مقالات وب سایت ایوان را از طریق لینک زیر دنبال کنید.

https://eyvan.org/fa/مقالات

 

امتیازدهی

کارآمدی
تاثیرگذاری

نظرات کاربران

اضافه کردن نظر